Caspian News, 30 маусым. Қазақстанның мұнай-газ секторында экспорттық бағыттар мен өндіріс көлемінде айтарлықтай құрылымдық өзгерістер байқалуда. Ағымдағы жылдың мамыр айында еліміздегі жалпы мұнай өндірісі 3 пайызға қысқарды. Бұл көрсеткіш тікелей сыртқы нарықтарға, әсіресе Ресей мен Қытай бағыттарына жөнелтілетін шикізат экспортының азаюына әкеп соқты.
Ресми мәліметтерге сүйенсек, стратегиялық маңызы бар «Өзен – Атырау – Самара» мұнай құбыры арқылы тасымалдау көлемі бірден 18 пайызға құлдыраған. Ал Қытай Халық Республикасы бағытына шикізат тартатын «Атасу – Алашанькоу» желісімен жөнелтілетін мұнай көлемі 47 пайызға дейін төмендеді. Салдарынан, 2026 жылдың қаңтар–мамыр айларының қорытындысы бойынша отандық мұнай экспорты өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 9 пайызға қысқарған.
Ішкі нарықты қамтамасыз ету және балама дәліздер
Экспорттың ішінара төмендеуіне қарамастан, елдің ішкі энергетикалық қауіпсіздігін нығайту бағытында оң динамика бар. Шымкент мұнай өңдеу зауытында (ШМӨЗ) жоспарлы күрделі жөндеу жұмыстары толық аяқталып, кәсіпорын қайта іске қосылды. Нәтижесінде отандық жанар-жағармай нарығын тұрақтандыру үшін ішкі нарыққа мұнай жеткізу көлемі айтарлықтай артты.
Сонымен қатар, Ресей мен Қытай бағыттарындағы экспорттың кемуі Каспий құбыр консорциумы (КҚК) жүйесі арқылы тасымалды ұлғайту есебінен ішінара өтелді. Сонымен бірге, «Теңізшевройл» (ТШО) компаниясы маусым айынан бастап мұнай экспортын «Баку – Тбилиси – Жейхан» (БТЖ) құбыры арқылы көбейтетінін ресми мәлімдеді.
🌍 Жоғары деңгейдегі келіссөздер:
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Грузияның Премьер-Министрі Ираклий Кобахидземен кездескен сәтте бұл мәселені арнайы тілге тиек етті. Бүгінде «Баку – Тбилиси – Жейхан» трансқазақстандық маршруты КҚК желісіне басты баламалы экспорттық дәліз ретінде қарастырылып, мемлекеттік деңгейде қолдау тауып отыр.
Қарашығанақтағы өндіріс қалпына келуде
Мұнай-газ нарығындағы тағы бір маңызды жаңалық — Батыс Қазақстан өңіріндегі ірі Қарашығанақ кен орнында мұнай өндіру көлемі ішінара тұрақталды.
👤 Асхат ХАСЕНОВ, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарма төрағасы:
«Бұған дейін Қарашығанақ кен орнынан жеткізілетін шикі газ өңделетін Орынбор газ өңдеу зауытына жасалған сыртқы шабуылдан кейін өндіріс көлемі мәжбүрлі түрде төмендеген болатын. Қазіргі уақытта зауыт жұмысының реттелуіне байланысты кен орнындағы мұнай мен газ конденсаттарын өндіру жұмыстары кезең-кезеңімен, жоспарлы түрде қайта қалпына келтіріліп жатыр».
Қазақстанның мұнай экспорты мен өндірісінің көрсеткіштері (2026 жылдың қаңтар-мамыр айлары):
| 📊 Тасымал бағыттары мен көрсеткіштер | 📉 Өзгеріс деңгейі (мамыр айында) | ⛽ Ішкі нарық пен балама бағыттар | 🔍 Ағымдағы өндіріс күйі |
| «Өзен – Атырау – Самара» құбыры | 🔽 18%-ға төмендеді | Шымкент МӨЗ: 🛠️ Жөндеу аяқталып, ішкі нарыққа жеткізілім артты. | Қарашығанақ кен орны: 🔄 Өндіріс көлемі кезең-кезеңімен қалпына келтірілуде. |
| «Атасу – Алашанькоу» (Қытай) | 🔽 47%-ға азайды | БТЖ құбыры (Грузия/Түркия): 🚢 Маусымнан бастап экспорт көлемі ұлғаяды. | Жалпы мұнай өндірісі: 📊 Мамырда 3%-ға қысқарды. |
| Жалпы мұнай экспорты | 🔽 9%-ға қысқарды (5 айда) | КҚК (Мәскеу бағыты): 📦 Тасымал ішінара ұлғайтылды. | Орынбор ГӨЗ: 💥 Шабуылдан кейінгі салдар жойылуда. |