Caspian News, 30 маусым. Батыс Қазақстан облысында аймақтың экологиялық қауіпсіздігі мен табиғатты қорғау мәселелеріне қатысты маңызды әрі өткір кездесу өтті. Өңір тұрғындары ҚР Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Нұркен Шәрбиевпен жүздесіп, жылдар бойы қордаланған бірнеше күрделі түйткілді ортаға салды. Тұрғындар тарапынан Жайық өзенінің тартылуы, Капустин Яр полигоны аумағындағы қауіпті экологиялық ахуал, қалдықтарды кәдеге жарату полигондарының тапшылығы және киік (ақбөкен) санын реттеу шараларының тиімсіздігі ашық айтылып, шұғыл шешімдер талап етілді.
«Жайылымдарды айырамыз»: Ақбөкендер мәселесі
Жиында ең үлкен пікірталас киік популяциясының шектен тыс өсуі мен оның ауыл шаруашылығына тигізіп жатқан зардаптары төңірегінде өрбіді. Жергілікті шаруалар мен тұрғындар ақбөкендердің жайылымдарды таптап, мал шаруашылығына үлкен қауіп төндіріп отырғанын айтып дабыл қақты.
👤 Бауыржан САБАНОВ, БҚО тұрғыны:
«Киік — ашатұяқты жануар. Олар қазір жайылымдарға улы өсімдіктердің тұқымын жаппай таратып жатыр. Мұның қаншалықты қауіпті екенін түсінесіздер ме?! Ертең бұл бүлінген жайылымдарды облыс әкімдігі де, фермерлер де қайта қалпына келтіре алмайды. Киік санын сақтау мен оны тұрақты дамыту бағытындағы нақты жұмысты қашан бастайсыздар? Біз киікке қарсы емеспіз. Бірақ қазір өңірдегі төрт түлік малдың жаппай қырылуы осы киіктерден тарайтын түрлі инфекциялық аурулармен тікелей байланысты. Осы мал аурулары мәселесінің кемінде елу пайызы тікелей ақбөкендердің кесірінен болып отыр деп есептеймін».
Бұған жауап ретінде вице-министр мамандар тарапынан ауланатын (атылатын) киік санын ұлғайту туралы ұсыныстардың болғанын алға тартты. Алайда, киіктер тек отандық ет өңдеу кәсіпорындарының берген ресми өтінімі (сұранысы) шеңберінде ғана ауланған. Егер ет комбинаттарының өңдеу қуаттылығы мен сұранысы жоғары болса, ауланатын ақбөкендер саны да көбейетін еді.
Осы ретте, Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары Қалияр Айтмұхамбетов нарықтағы нақты жағдайды ашып айтты: бүгінге дейін киік етінен арнайы дайындалған 700 мың банкі консервінің 500 мыңнан астамы өтпей, қоймаларда сатылмай тұр.
Мүйіз экспорты және халықаралық шектеулер
Министрлік өкілі киік өнімдерін терең өңдеп, шетелге экспорттау ісінде халықаралық деңгейдегі заңдық кедергілердің бар екенін жасырмады.
👤 Нұркен ШӘРБИЕВ, ҚР Экология және табиғи ресурстар вице-министрі:
«Инвесторларға қатысты айтқандарыңыз орынды. Бұл салаға қызығушылық танытып, елімізге көптеген шетелдік инвесторлар келді. Бірақ негізгі тұтынушы елдердегі сауда тетігінің (нарықтық ережелердің) ашық болмауына байланысты халықаралық қиындықтар туындады. Біз инвесторлардың Қазақстан аумағында терең өңдеу өндірісін ашуына рұқсат беруін сұрадық. Алайда СИТЕС (CITES — Құрып кету қаупі төнген жабайы фауна мен флора түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенция) тарапынан тек өңделмеген, бүтін күйіндегі киік мүйізін экспорттауға ғана рұқсат берілді. Біз басқа ұстанымды қорғаған едік. Шын мәнінде, СИТЕС аясында бүгінде экспортқа рұқсат алу өте қиын. Осындай ерекше рұқсатқа қол жеткізген жалғыз мемлекет — біз. Бұл шаралардың әлі де жеткіліксіз екенін түсінемін, дегенмен әзірге табылған заңды шешім осы ғана болып тұр».
Дариян ауылындағы экологиялық апат және қураған шөп
Тұрғындар тек жабайы аңдар мәселесін емес, өңірдегі коммуналдық-экологиялық сорақылықтарды да тізіп берді. Атап айтқанда, Бәйтерек ауданына қарасты Дариян ауылында тазартылмаған кәріз (септик) суларының ешбір сүзгісіз, тікелей ашық жерге төгіліп жатқаны айтылды. Бұл ауылдың экологиялық жағдайын тығырыққа тіреп, жерасты сулары мен қоршаған ортаны улап жатыр. Сонымен қатар, республикалық және жергілікті жол бойларындағы қураған шөптер мен бұталардың уақытылы тазаланбауы өңірдің эстетикалық көркіне нұқсан келтіріп, өрт қаупін туғызып отырғаны жеткізілді.
Жиынды қорытындылай келе, вице-министр Нұркен Шәрбиев БҚО жұртшылығы көтерген әрбір өзекті мәселе мен ұсыныс Экология және табиғи ресурстар министрлігінің тарапынан ерекше бақылауға алынып, ведомствоаралық деңгейде қаралатынын мәлімдеді.
БҚО-дағы экологиялық және табиғи мәселелердің көрсеткіштері (2026 жыл):
| 🦌 Киік еті өнімдерінің күйі | 🚯 Басты экологиялық проблемалар | 🛑 Халықаралық СИТЕС рұқсаты | 🚔 Шара қолдану бағыты |
| • 700 мың банкі консерві өндірілген;• 🥫 500 мыңнан астамы қоймада сатылмай тұр;• Ет комбинаттарының сұранысы төмен. | • 🌊 Жайық өзенінің тартылуы;• Капустин Яр полигоны;• ☣️ Дариян ауылындағы кәріз суы;• Жол жиегіндегі қураған шөптер. | • Терең өңдеуге рұқсат берілмеді;• 📦 Тек бүтін күйдегі мүйізді экспорттауға рұқсат бар. | • Министрлік бақылауына алу;• Киік санын реттеу тетіктерін қайта қарау. |