Caspian News, 8 шілде. Қазақстанда стратегиялық шикізат көздерін игеріп жатқан жекелеген компаниялардың мемлекет алдындағы жалпы берешегі 17 миллиард теңгені құрады. Орталық коммуникациялар қызметінде (ОКҚ) өткен баспасөз брифингінде ҚР Энергетика вице-министрі Ерлан Ақбаров осы бағыттағы тексеріс қорытындылары мен қаржыны кері қайтару шараларын жариялады.
Вице-министрдің мәлімдеуінше, бүгінгі таңда жүргізілген заңдық және әкімшілік жұмыстардың нәтижесінде бұл қарыздың 5,2 миллиард теңгесі мемлекет пайдасына толықтай өндіріп алынды. Ал қалған берешекті бюджетке қайтару бойынша ведомствоаралық іс-шаралар белсенді түрде жалғасып жатыр. Тіпті, міндеттемесін орындағысы келмейтін кейбір ірі компаниялармен арадағы мәселе қазіргі уақытта сот залында қаралуда.
Қарыз неден туындады? Тек салық емес
Энергетика министрлігі бұл берешектің тек салықтық төлемдерді кешіктіруден ғана туындамағанын ашып айтты. Басты себеп — инвесторлар мен компаниялардың өз уақытында қол қойған ресми келісімшарт талаптары мен лицензиялық міндеттемелерін өрескел бұзуы болып табылады.
Жер қойнауын пайдаланушылар тарапынан анықталған негізгі заң бұзушылықтар:
-
🛢️ Өндіріс жоспарының орындалмауы: Кейбір кәсіпорындар келісімде бекітілген мұнай немесе табиғи газ өндірудің нақты жылдық көлемін қамтамасыз ете алмаған;
-
🇰🇿 Отандық өнім үлесінің (казсодержание) сақталмауы: Сатып алу және мердігерлік жұмыстар кезінде қазақстандық тауар өндірушілер мен жергілікті мамандарды тарту деңгейі заңда көрсетілген межеден төмен болған;
-
🏗️ Геологиялық барлаудың кешігуі: Инвестициялық бағдарлама аясында бекітілген жаңа бұрғылау және геологиялық барлау жұмыстары толық көлемде жүргізілмеген;
-
🏪 Ішкі нарықты елемеу: Еліміздің ішкі нарығын қажетті және заңмен міндеттелген деңгейде жанар-жағармаймен немесе шикізатпен қамтамасыз ету талаптары бұзылған.
Жер қойнауын пайдаланушылардың берешек көрсеткіштері (2026 жыл):
| 💰 Мемлекет алдындағы жалпы қарыз | 📉 Бюджетке қайтарылған қаражат | ⚖️ Қалған берешекті реттеу тетіктері | ❌ Келісімшартты бұзған негізгі бағыттар |
| • Көлемі: 17 млрд теңге;• Қатысушылар: Жекелеген инвесторлар мен кен орнын игерушілер. | • Көлемі: 5,2 млрд теңге;• Статусы: Өндіріліп алынды;• Бақылаушы: Энергетика министрлігі. | • Сот арқылы өндіру процестері;• Талап-арыз жұмыстары;• Лицензияларды кері қайтару қаупі. | • Мұнай-газ өндіру көлемін азайту;• Қазақстандық үлесті сақтамау;• Бұрғылау жұмыстарын тоқтату;• Ішкі нарықты қамтамасыз етпеу. |