Caspian News, 22 мамыр. Иран билігі Вашингтонмен арадағы бейбіт келіссөздердің болашағын үлкен тығырыққа тірейтін маңызды әрі стратегиялық шешім қабылдады. Ислам Республикасының Жоғарғы көшбасшысы Моджтаба Хаменеи ел аумағындағы байытылған уран қорларын шетелге тасымалдауға және шығаруға үзілді-кесілді тыйым салатын арнайы директива (жарлық) шығарды. Бұл туралы Reuters халықаралық ақпарат агенттігі Иран билігіндегі жоғары лауазымды ресми дереккөздерге сілтеме жасап хабарлады.
Бұл шұғыл қадам АҚШ пен Тегеран арасындағы дипломатиялық байланыстар мен қақтығысты тоқтатуға бағытталған нәзік келіссөздерді айтарлықтай қиындатуы мүмкін. Себебі, Иранның жоғары деңгейде байытылған ядролық материалдарды елден шығаруы — Вашингтон мен Тель-Авив тарапынан кез келген бейбіт келісімге қол қою үшін қойылып отырған басты әрі негізгі шарттардың бірі болатын.
Сандар мен фактілер: Иранның ядролық әлеуеті
АҚШ шенеуніктері мен халықаралық сарапшылардың есептеуінше, Иранның қазіргі ядролық мүмкіндігі мынадай деңгейде:
-
Қор көлемі: Иранда қазіргі уақытта шамамен 440 килограмнан астам жоғары деңгейде (60%-ға дейін) байытылған уран қоры бар. Бұл көрсеткіш ядролық қару жасауға қажетті 90%-дық шекке өте жақын.
-
Негізгі ошағы: Бұл стратегиялық материалдардың басым бөлігі елдің орталығындағы Исфахан қаласындағы және өзге де ірі өңірлердегі арнайы қорғалған жер асты нысандарында сақтаулы тұр.
Вашингтон мен Израильдің реакциясы
АҚШ Президенті Дональд Трамп Ақ үйде тілшілерге жасаған мәлімдемесінде Вашингтонның бұл мәселедегі ұстанымы қатал екенін жеткізді. Ол Иранның жоғары деңгейде байытылған уран қорларын сақтап қалуына АҚШ-тың ешқашан жол бермейтінін және бұл материалдар Иран аумағынан міндетті түрде шығарылуы тиіс екенін кесіп айтты.
Өз кезегінде Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху да уран қорлары елден толық әкетілмейінше, прокси-топтарды қолдау тоқтатылмайынша және баллистикалық зымыран әлеуеті жойылмайынша, бұл соғыс аяқталған болып есептелмейтінін мәлімдеген.
Тегеранның сенімсіздігі: Дипломатиялық алдаудан қауіптену
Халықаралық сарапшылардың пайымдауынша, Иранның жаңа Жоғарғы көшбасшысы Моджтаба Хаменеидің мұндай батыл қадамға баруына Вашингтон мен Тель-Авив әкімшілігіне деген терең сенімсіздік себеп болып отыр.
Иран билігінің ішкі ұстанымы: «Елдегі жинақталған уран қорын сыртқа шығару — Иранды қорғаныссыз қалдырып, АҚШ пен Израиль тарапынан болашақта жасалуы мүмкін жаңа әскери соққыларға тікелей жол ашады. Қазіргі уақытша бітімге Тегеран толық сенбейді. Биліктің пайымынша, АҚШ бұл дипломатиялық үзілісті тек тактикалық алдау ретінде пайдаланып, Иранды әлсіретуді ғана көздейді. Сондықтан ядролық материалдар ел ішінде қалуы тиіс».
Осылайша, уранды елден шығарудан бас тарту туралы шешім Таяу Шығыстағы ядролық текетірестің жаңа әрі шиеленісті кезеңіне ұласу қаупін тудырып отыр. Нарық бақылаушылары бұл жағдайдың аймақтағы әскери белсенділік пен жаһандық энергетикалық тұрақтылыққа да тікелей әсер ететінін ескертуде.