Caspian News, 13 шілде. Қазақстан азаматтарының несиелік жүктемесі мен екінші деңгейлі банктер алдындағы берешегі бойынша маңызды қаржылық статистика жарияланды. Ресми мәліметтерге сәйкес, еліміздегі жеке тұлғалардың 90 күннен асқан мерзімі өткен проблемалық несиелерінің жалпы көлемі алғаш рет 1 триллион теңгеден асып жығылды.
Қаржы сарапшылары бұл тенденция халықтың шамадан тыс несиелену (насмотренность) мәселесін ушықтырып, елдің қаржылық тұрақтылығына тікелей қауіп төндіріп жатқанын алға тартуда. Ағымдағы мәліметтер бойынша, елімізде 1 миллионнан астам азамат несие бойынша төлем мерзімін өткізіп алған.
Несие нарығының ушығуы және Берешектің өсу себептері
Мерзімі өткен қарыздардың басым бөлігі — кепілсіз тұтынушылық несиелер (потребительские кредиты) мен шағын қаржы ұйымдарынан (МФО) алынған «жалақыға дейінгі» жылдам қарыздар үлесіне тиесілі болып отыр. Мамандар халықтың тығырыққа тірелуіне мынадай негізгі факторлар әсер еткенін айтады:
-
📉 Инфляция деңгейінің жоғары болуы;
-
🛒 Негізгі азық-түлік себеті мен қызмет көрсету бағасының тұрақты қымбаттауы;
-
💵 Халықтың нақты табысының жалпы несие өсімі қарқынына ілесе алмауы.
Мемлекеттік реттеу: Тығырықтан шығудың 3 негізгі тетігі
Қалыптасқан күрделі жағдайды реттеу және азаматтарды борышкерлік жүктемеден арылту мақсатында мемлекеттік органдар бірқатар маңызды құқықтық ережелерді іске қосты:
-
⚖️ Жеке тұлғалардың банкроттығы: Несиесін төлей алмай қалған азаматтар заң аясында сот арқылы немесе соттан тыс тәртіппен өздерін ресми түрде банкрот деп жариялауға өтініш беру құқығына ие.
-
🚫 Несие беруді шектеу: Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктер мен МФО-ларға табысы төмен немесе ресми кірісі расталмаған азаматтарға несие беруді айтарлықтай шектейтін жаңа қатаң ережелерді енгізуде.
-
🛠️ Қайта құрылымдау (Реструктуризация): Екінші деңгейлі банктерге проблемалық қарыз алушылармен жеке жұмыс істеп, несие мерзімін ұзарту немесе пайыздарды төмендету бойынша жеңілдіктер жасау заңмен міндеттелді.
💡 Сарапшылар кеңесі: Қаржыгерлер несие алар алдында отбасылық бюджетті нақты есептеуді ескертеді. Кез келген несие бойынша ай сайынғы төлем көлемі отбасының жалпы таза табысының (бюджетінің) 30%-ынан аспауы тиіс. Бұл шектен асу қаржылық дағдарысқа әкеледі.
Қазақстандағы халықтың несиелік берешек көрсеткіштері (2026 жыл):
| 📊 Проблемалық қарыз көлемі | 👥 Борышкерлер мен Несие түрлері | 🚨 Негізгі экономикалық Себептері | 🛠️ Мемлекеттік реттеу Шаралары |
| • Жалпы сома: 1 трлн ₸-ден астам;• Мерзімі: 90 күннен асқан қарыздар;• Динамика: Күрт өсім тіркелді. | • Борышкерлер: 1 млн-нан астам азамат;• Басты үлес: Кепілсіз тұтынушылық несиелер;• Қауіпті топ: Шағын қаржы ұйымдарының (МФО) қарыздары. | • Табыс: Нақты кірістің төмендігі;• Сыртқы фактор: Жоғары инфляция деңгейі;• Нарық: Азық-түлік пен қызметтердің қымбаттауы. | • Шара-1: Соттан тыс банкроттық институты;• Шара-2: Ресми кіріссіз несие беруге тыйым;• Шара-3: Банктердегі несиені қайта құрылымдау (реструктуризация). |