Caspian News, 18 мамыр. ҚР Парламенті Мәжілісінде қоғам назарынан тыс қалып келе жатқан өзекті әлеуметтік мәселе көтерілді. Бүгінде Қазақстанда есту және сөйлеу қабілеті бұзылған 30 мыңнан астам азамат бар, оның 5 мыңға жуығы — балалар. Алайда, олардың негізгі қарым-қатынас құралы болып табылатын ымдау тілі заң жүзінде әлі күнге дейін толыққанды мәртебеге ие емес.
Заңдағы олқылық және инклюзияның жоқтығы
Мәжіліс депутаты Екатерина Смолякованың айтуынша, ымдау тілінің заңнамалық деңгейде мойындалмауы мыңдаған адамның қоғамнан шеттелуіне әкеліп соқтырған. Бұл санаттағы жандар ақпарат алу, сапалы білім алу, жұмысқа орналасу және мемлекеттік қызметтерді пайдалануда үлкен кедергілерге тап болуда.
Екатерина Смолякова, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты:
«Олар үшін ымдау тілі — жай ғана белгілер жиынтығы емес, бұл — олардың әлеммен байланысы, ана тілі. Бірақ бізде бұл тіл заңмен бекітілмеген. Салдарынан мыңдаған азаматтың құқығы шектеліп отыр. Қазақта “Ымды түсінбеген — дымды түсінбейді” деген сөз бар. Өкінішке қарай, біз әлі күнге дейін осы азаматтардың тілін толық түсініп, жағдай жасаған жоқпыз. Соның кесірінен бүгінде еліміздегі барлық жоғары оқу орындарында осы санаттағы студенттердің саны небәрі 185-ақ адамды құрайды. Неге? Өйткені орта бейімделмеген, қолдау атымен жоқ».
Жылына 60 сағат: Сурдоаударма лимиті неге жетпейді?
Бүгінгі таңда ерекше қажеттілігі бар бұл азаматтарға мемлекет тарапынан жылына небәрі 60 сағат қана сурдоаударма қызметі тегін беріледі. Депутат бұл уақыттың күнделікті өмірлік қажеттіліктерді өтеуге мүлдем жетпейтінін айтып ашынды. Аурухана, ХҚКО, сот органдары, оқу орындары мен жұмыс орындары секілді күнделікті баратын мекемелердің барлығында аудармашы көмегі қажет, алайда бөлінген лимит тым аз.
Әлемдік тәжірибе және кадр дағдарысы
Екатерина Смолякова бұл бағыттағы халықаралық озық тәжірибелерді мысалға келтірді. Мысалы, Жаңа Зеландияда ымдау тіліне мемлекеттік мәртебе берілсе, Финляндия оны өз Конституциясында арнайы бекіткен. Қазақстанда бұл сала керісінше кадр тапшылығынан зардап шегіп отыр:
-
Ел бойынша есту және сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға сабақ беретін тек 221 сурдопедагог қана бар;
-
Бұл мамандықты елімізде тек 4 жоғары оқу орны ғана даярлайды;
-
Қазіргі таңда осы бағытта білім алып жатқан студенттердің жалпы саны — бар болғаны 35 адам.
Депутаттардың Үкіметке ұсынысы
Жыл сайын елімізде мүгедектігі бар азаматтардың құқықтары бұзылуына байланысты құқық қорғау органдарына 45 мыңнан астам өтініш түседі екен. Бұл статистика қоғамдағы жүйелі проблеманың бар екенін дәлелдейді.
Осыған байланысты Мәжіліс депутаттары Үкіметке мынадай нақты шараларды қабылдауды ұсынды:
-
Ымдау тілін заңнамалық деңгейде ресми қарым-қатынас тілі ретінде мойындау;
-
Мемлекет тарапынан берілетін сурдоаударма сағаттарының лимитін айтарлықтай көбейту;
-
Телеарналар мен өзге де ақпараттық құралдарда субтитрлер мен арнайы инклюзивті контент көлемін арттыру;
-
Сурдопедагогтар мен сурдоаудармашыларды даярлау ісін мемлекеттік деңгейде күшейту.