Caspian News, 24 маусым. Атырау қаласының ауа сапасына, экологиялық ахуалына көп жылдан бері тікелей әрі кері әсерін тигізіп келген әйгілі «Квадрат» булану алаңындағы сарқынды суды тазалау және рекультивациялау жобасы созылмалы сипат алды. 2022 жылы басталған бұл ауқымды экологиялық бастаманың жалпы құны 7 млрд теңгені құрайды.
Бүгінгі таңға дейін мердігер мекеме — «Павлодар өзен порты» АҚ тарапынан 4 млрд теңгенің жұмысы толықтай атқарылған. Алайда, қаржыландырудың кешігуі мен сметалық дау-дамайлар жобаның уақытылы тапсырылуына кедергі келтіруде.
Мердігер мен Әкімдік арасындағы қаржылық дау
Жобаның мерзімінде аяқталуына қатысты тапсырыс беруші (қалалық әкімдік) мен орындаушы (мердігер) тараптардың пікірі екіге жарылып отыр:
-
🏗️ Мердігер позициясы (Жоба жетекшісі Нұрболат Досалиев): Биылғы жылы жобаны толық аяқтауға қажетті соманың небәрі 1,4 млрд теңгесі ғана бөлінген, ал алғашқы аванстық төлем мен қосымша келісімшарт әлі күнге дейін жасалмаған. Егер бюджет қаражаты толық көлемде және уақытылы аударылса, компания рекультивацияны 2026 жылдың соңына дейін толық бітіруге уәде беріп отыр.
-
🏛️ Әкімдік позициясы (Сектор меңгерушісі Мәулен Саламатов): Қалалық ТҮКШ бөлімінің мәлімдеуінше, жобаға қажетті қалған 3 млрд теңге қаржы бюджетте толық қарастырылған. Бірақ төлем мердігердің нақты атқарған жұмыстарының есебі мен актілеріне сай кезең-кезеңімен аударылады. Сонымен қатар, 2024 жылы материалдардың қымбаттауына байланысты сметаны өсіру туралы өтінішті облыстық бюджеттік комиссия қолдамаған. Сондықтан мердігер қосымша қаржы талап етпей, алғашқы бекітілген сома аясында міндеттемесін орындауы тиіс.
Қазіргі атқарылған жұмыстар және техникалық көрсеткіштер
Жоспар бойынша булану алаңындағы 1 млн 700 мың текше метр лас химиялық тұнба (ил) тазартылуы қажет. Бүгінгі таңда атқарылған техникалық жұмыстардың көлемі:
-
📉 900 мың текше метрден астам лас тұнба толықтай тазартылды;
-
🧱 Арнайы қорғаныс дамбасының құрылысы толық аяқталды;
-
🧫 Геотүтіктер орнатылып, геотекстиль және геомембрана материалдары төселді;
-
🧪 Флокулянт пен коагулянт сияқты химиялық реагенттер жеткізіліп, су қабылдау құдығының монтажы бітті.
-
🚢 Алдағы екі аптада аумаққа тағы 3 түп тереңдетін арнайы кеме жеткізіліп, сарқынды суды белгіленген орынға айдау жұмыстары жанданады.
Тамыз айынан кейін су төгуге мүлдем тыйым салынады
Негізінде, «Квадрат» алаңына ағынды су төгуге сот шешімімен 2021 жылдан бері тыйым салынған болатын. Алайда, «Атырау Облысы Су Арнасы» мекемесінің техникалық өтініштері негізінде бұл мерзім бірнеше рет шегерілді. Соңғы Экология министрлігі мен облыс әкімдігі бекіткен «Жол картасына» сәйкес, осы жылдың тамыз айынан кейін бұл алаңға кәріз суын төгуге үзілді-кесілді рұқсат берілмейді.
😷 Экологиялық апат қатері:
«Квадрат» — Атырау қаласының ауасын улап тұрған басты ошақтардың бірі. Экологтардың жыл басынан бері жүргізген зертханалық сынамаларының қорытындысы бойынша, булану алаңының санитарлық қорғау аймағынан тыс жерлердің өзінде атмосферадағы күкіртсутегі (H₂S) мөлшері шекті рұқсат етілген нормадан 43 есеге дейін асқан!
Қаланы кәрізден ажырату мүмкін бе?
Атырау облысы бойынша экология департаменті басшысының орынбасары Ерлан Есеновтің айтуынша, бұл мәселеде қоғам белсенділерімен сот аясында медиациялық келісім жасалған. Қазір өндірістік лас сулардың төгілмеуі үшін қатаң бақылау орнатылған.
Дегенмен, қаланың оң жағалау бөлігін (батыс бөлігін) кәріз жүйесінен толық ажырату техникалық және әлеуметтік тұрғыдан мүмкін емес. Өйткені бұл желіге тек қарапайым халық қана емес, стратегиялық әлеуметтік нысандар — ауруханалар, мектептер мен балабақшалар қосылған. Сондықтан жаңа Кәріз-тазарту құрылысы (КОС) толық іске қосылғанша, мердігер тұнбаны тазалау және ілеспе сүйемелдеу жұмыстарын қатар алып жүреді.
Болашақта әкімдік бұл булану алаңын толық рекультивациялап, жан-жағына ағаш егіп, жасыл белдеуге айналдыруды және тазартылған суды қала қажеттілігі үшін техникалық су ретінде қайта пайдалануды жоспарлап отыр.
«Квадрат» булану алаңын тазалау жобасының негізгі көрсеткіштері (2026 жыл):
| Жобаның жалпы құны мен мерзімі | Тазартылуы тиіс тұнба көлемі | Атқарылған нақты көлем | Экологиялық бұзылу көрсеткіші |
| 💰 7 миллиард теңге• 4 млрд тг жұмысы бітті;• ⏳ Аяқталуы: 2026 жылдың соңы. | 📉 1 700 000 текше метр лас тұнба (ил). | 🧱 900 000 текше метрден астам тұнба тазартылып, дамба салынды. | ☣️ Ауадағы күкіртсутегі (H₂S) мөлшері қалыпты нормадан 43 есеге дейін асқан. |
| ❌ Шектеу мерзімі:Тамыз айынан кейін су төгуге тыйым салынады. | 🛠️ Инфрақұрылым:Геотүтіктер мен геомембрана орнатылған. | 🚢 Алдағы 2 аптада 3 тереңдету кемесі іске қосылады. | 🌳 Болашағы:Аумақты ағаш егіп көгалдандыру және техникалық су алу. |