Caspian News, 15 маусым. АҚШ пен Иран Ислам Республикасы арасындағы бірнеше айға созылған өте шиеленісті әскери-саяси текетірестен кейін, қос тарап өзара түсіністік меморандумына келді. Халықаралық деңгейдегі бұл тарихи реттеу процесіне Катар мен Пәкістан бастаған делдал мемлекеттер белсенді түрде қатысып, дипломатиялық көпір орната білді.
Пәкістан Премьер-министрі Шахбаз Шарифтің ресми мәлімдеуінше, екі алпауыт ел арасындағы ресми бейбіт келісімге қол қою рәсімі ағымдағы жылдың 19 маусым, жұма күні Швейцарияда өтеді.
Тарихи құжаттың негізгі 4 басты тармағы:
Вашингтон мен Тегеран арасындағы келісімшарт жаһандық қауіпсіздік пен экономиканы қамтитын келесідей маңызды міндеттемелерден тұрады:
-
⚛️ 1. Ядролық бағдарламаны қатаң бақылау: Иран тарапы ядролық қаруға ие болмау және оны дамытпау жөніндегі өзінің халықаралық міндеттемесін қайта растайды. Сондай-ақ, өз аумағындағы стратегиялық нысандарға Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттік (АЭХА/МАГАТЭ) инспекторларының бақылауын күшейтуге ресми келісімін берді.
-
📉 2. Экономикалық санкцияларды жеңілдету: Тегеран тарапынан ядролық шектеу бойынша нақты әрі тексерілетін алғашқы қадамдар жасалған жағдайда, АҚШ пен Батыс елдері Иранға қарсы жылдар бойы енгізіліп келген қатаң экономикалық және қаржылық санкцияларды кезең-кезеңімен алып тастауға міндеттенеді.
-
🚢 3. Ормуз бұғазын толықтай ашу: Тараптар әлемдік энергия тасымалы мен жаһандық мұнай экспорты үшін аса маңызды күретамыр саналатын Ормуз бұғазын кеме қатынасы үшін қайта ашуға уағдаласты. Жаңа құжат халықаралық сауда және танкер кемелерінің бұғаз арқылы еркін, қауіпсіз әрі ешқандай әскери қатерсіз өтуіне халықаралық кепілдік береді.
-
🕊️ 4. Аймақтық тұрақтылықты сақтау: Вашингтон мен Тегеран Таяу Шығыстағы жалпы жағдайды ұзақ мерзімді тұрақтылыққа көшіру және кез келген оқыс оқиғаларды дипломатиялық жолмен реттеу үшін екіжақты тікелей диалогты ары қарай жалғастырмақ.
Еуропа елдері мен әлемдік қоғамдастықтың реакциясы
Еуропаның жетекші мемлекеттері бұл батыл қадамды өте жоғары бағалап, тарихи бетбұрыс деп атады. Франция, Ұлыбритания, Германия және Италия басшылары арнайы бірлескен мәлімдеме жасап, бұл келісімді толықтай қолдайтындарын ресми түрде жеткізді.
Батыс елдері көшбасшыларының пайымдауынша, АҚШ-Иран мәмілесі Таяу Шығыста тұтанып кеткелі тұрған үлкен соғыс қаупін сейілтіп, әлемдік мұнай нарығының тұрақталуына және жаһандық экономиканың өсіміне өте оң ықпал етеді.
Меморандумның негізгі мақсаты мен маңызы:
| Келісім бағыттары | Күтілетін нәтижелер мен салдары |
| Халықаралық сауда | Ормуз бұғазы арқылы мұнай танкерлерінің қауіпсіз өтуі |
| Иран экономикасы | Батыс елдерінің санкциялары жойылып, сыртқы сауданың жандануы |
| Әлемдік нарық | Шикізат бағасының тұрақтануы және инфляцияның бәсеңдеуі |
| Геосаясат | Таяу Шығыстағы ірі әскери қақтығыстар қаупінің алдын алу |
Соңғы айларда ядролық дағдарыстың ушығуы, нысандарға жасалған шабуылдар мен Ормуз бұғазындағы әскери соққылардан кейін шиеленісі шегіне жеткен АҚШ-Иран қатынасы қайтадан сындарлы дипломатиялық арнаға бұрылды. Сарапшылардың пікірінше, бұл меморандум аймақтағы үшінші дүниежүзілік текетіреске ұласып кетуі мүмкін болған ірі соғыстың алдын алудағы адамзат тарихындағы ең ауқымды әрі сәтті қадамдардың бірі болып саналады.