Caspian News, 28 мамыр. Қазақстанда азаматтық-құқықтық сипаттағы (ГПХ) шарттар бойынша жұмыс істейтін фрилансерлер мен оларды жұмысқа тартатын бизнес өкілдері үшін маңызды заңнамалық өзгерістер күшіне енбек. 8 маусымнан бастап Еңбек кодексіне енгізілген жаңа түзетулер ресми түрде қолданысқа енгізіледі.
Бұл реформаның негізгі мақсаты — жұмыс берушілердің салықтан жалтару немесе қызметкерлер алдындағы әлеуметтік жауапкершіліктен қашу үшін еңбек қатынастарын ГПХ шартымен бүркемелеуіне (яғни, жасырын еңбек шарттарына) тосқауыл қою.
Жаңа ережелердің бизнес пен фрилансерлерге қалай әсер ететінін қаржыгер әрі салалық сарапшы Раушан Тасшоинова түсіндіріп берді.
Түзетулердің басты мәні: Еңбек қызметінің нақты белгілері
Еңбек министрлігі бұдан былай ГПХ шарты мен кәдімгі еңбек шартының аражігін нақты ажырататын болады. Егер жасалған келісімшартта төмендегі белгілер болса, ол ГПХ емес, таза еңбек шарты болып танылады.
Раушан Тасшоинова, қаржыгер, сарапшы:
«Еңбек қызметі деп Еңбек министрлігі белгілі бір мамандық немесе лауазым бойынша жұмысты орындауды, міндеттерді жеке атқаруды, компанияның ішкі тәртібіне (мысалы, жұмыс графигіне) бағынуды, сондай-ақ еңбектің нәтижесі үшін емес, еңбек процесінің өзі үшін сыйақы (айлық) алуды түсінеді».
Бизнес пен компанияларға не өзгереді?
Жаңа түзетулер жұмыс берушілерге (заңды тұлғалар мен ЖК) қойылатын талапты айтарлықтай қатаңдатады:
-
Тәуекелдерді қайта бағалау: Компаниялар өздерінің штаттан тыс қызметкерлерімен (фрилансерлермен) жасасқан ГПХ шарттарын шұғыл түрде қайта қарауы керек. Егер «фрилансер» кеңседе отырса, корпоративтік поштаны қолданса және күнделікті жұмыс уақытына бағынса, бұл заң бұзушылық болып есептеледі.
-
Қайта квалификациялау: Мемлекеттік инспекторлар немесе салық органдары тексеріс барысында ГПХ шартын еңбек шарты деп таныса, компанияға ірі көлемде айыппұл салынып, өткізіп алған барлық әлеуметтік аударымдар мен салықтарды (міндетті зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар, МӘМС) артқы мерзіммен толық төлеу міндеттеледі.
-
Шығындардың артуы: Көптеген компаниялар тұрақты функцияларды орындайтын жұмысшыларды ресми түрде штатқа алуға мәжбүр болады, бұл бизнестің кадрлық шығындарын арттыруы мүмкін.
Фрилансерлер мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға не өзгереді?
Түзетулер жұмыс істеуші азаматтардың құқығын қорғауға бағытталған, бірақ фриланс нарығына да өзгеріс әкеледі:
-
Әлеуметтік қорғалу: Егер сіз іс жүзінде компанияның тұрақты қызметкері болып, бірақ ГПХ-мен жұмыс істеп келсеңіз, енді толыққанды еңбек шартын талап етуге құқығыңыз бар. Бұл сізге ақылы еңбек демалысын (отпуск), аурудық парағын (больничный) және жұмыстан шыққан жағдайда өтемақы алуды кепілдендіреді.
-
Таза фриланс форматы: Нағыз фрилансерлер (мысалы, бір реттік сайт жасап беретін программист немесе мәтін жазатын копирайтер) үшін ештеңе өзгермейді. Олар тек нақты нәтижеге негізделген шарттармен жұмысын жалғастыра береді. Шартта жұмыс графигі немесе ішкі тәртіпке бағыну туралы тармақтар мүлдем болмауы тиіс.
ГПХ және Еңбек шартының айырмашылығы (Жаңа норма бойынша):
| Көрсеткіш | Азаматтық-құқықтық шарт (ГПХ) | Еңбек шарты (Трудовой договор) |
| Төлем не үшін беріледі? | Нақты орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызметтің нәтижесі үшін. | Атқаратын лауазымы мен жұмыс процесінің өзі үшін (ай сайынғы тұрақты жалақы). |
| Жұмыс графигі | Фрилансер уақытты өзі жоспарлайды, кеңсеге келуге міндетті емес. | Компания бекіткен ішкі тәртіп пен жұмыс уақытына (мысалы, 09:00 — 18:00) бағынады. |
| Әлеуметтік пакет | Демалыс, аурулық парағы және декреттік төлемдерді жұмыс беруші төлемейді. | Заңмен бекітілген барлық әлеуметтік кепілдіктер мен жеңілдіктер беріледі. |
Түйін: 8 маусымнан бастап күшіне енетін бұл түзетулер бизнестен айла-шарғыны қойып, еңбек қатынастарын ашық әрі заңды жүргізуді талап етеді. Сарапшылар компанияларға заңсыздықтар мен айыппұлдардан қачу үшін кадрлық құжаттарды алдын ала ретке келтіруге кеңес береді.