Caspian News, 25 мамыр. Иран Ислам Республикасының Сыртқы істер министрлігі Вашингтонмен жасалып жатқан өзара түсіністік туралы меморандум аясында Ормуз бұғазын басқару мәселесі мүлдем талқыланбайтынын кесіп айтты. Ресми Тегеранның ұстанымы бойынша, әлемдік мұнай тасымалының күретамыры саналатын бұл стратегиялық су жолын бақылау және басқару құқығы тек аймақтағы жағалау маңындағы мемлекеттердің ғана құзыретінде қалуы тиіс.
Ақ үйдің талабы және Тегеранның жауабы
Бұған дейін АҚШ Президенті Дональд Трамп пен Мемлекеттік хатшы Марко Рубио Иранмен жасалатын әлеуетті келісімнің нәтижесінде, ақпан айынан бері бұғатталып тұрған Ормуз бұғазы қайта ашылып, кеме қатынасы толық қалпына келетінін мәлімдеген болатын. Вашингтон бұғазды ашуды 60 күндік уақытша бітімнің басты әрі негізгі шарты ретінде алға тартты.
Алайда, Иран СІМ ресми өкілі Исмаил Багаи АҚШ-тың бұғазды басқару ісіне араласуға ешқандай заңдық та, саяси да құқығы жоқ екенін мәлімдеді:
«Тегеран халықаралық кеме қатынасы үшін бұғазды ашуға мақсатты түрде қарсы емес. Тіпті, қазіргі уақытта су айдынын миналардан тазарту жұмыстары басталып та кетті. Бірақ, Иран бұғаздың егемендігі мен қауіпсіздігін бақылау құқығын сыртқы күштерге, соның ішінде Вашингтонға беруден үзілді-кесілді бас тартады».
Текетірестің негізгі нүктелері мен келіссөз шарттары:
Сауд Арабиясының Al Arabiya және америкалық The New York Times басылымдарының хабарлауынша, тараптар соғыс қимылдарын тоқтату бойынша айтарлықтай ілгерілеушілікке қол жеткізген. Дегенмен, әлі де шешімін таппаған бірнеше ірі мәселе бар:
-
Қаржылық активтер: Егер қос тарап мәмілеге келе алса, Иранның халықаралық банктерде бұғатталып келген 25 миллиард доллар көлеміндегі орасан зор активтері өздеріне қайтарылуы мүмкін.
-
Уран дауы: АҚШ тарапы уақытша бітім аясында Иранның жоғары байытылған уран қорын ел аумағынан шығаруды талап етуде.
-
Иранның басымдығы: Тегеран қазіргі уақытта ядролық бағдарламаны талқылауға дайын емес. Олар үшін қазіргі ең басты басымдық — ядролық шектеулер емес, тек майдандағы оқ атуды тоқтату.
Ақ үй өкілдерінің мәлімдеуінше, құжаттың соңғы нүктесін қойып, оны ресми бекіту үшін әлі бірнеше күндік күрделі дипломатиялық саудаласулар қажет болуы мүмкін. Ормуз бұғазындағы тұрақтылық жаһандық мұнай нарығына тікелей әсер ететіндіктен, бұл келіссөздерді әлемдік қауымдастық жіті бақылап отыр.