Caspian News, 21 мамыр. Астана халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) соты ресейлік «Газпром» компаниясынан украиналық «Нафтогаз» компаниясының пайдасына 1,4 миллиард доллардан астам қаражат өндіріп алу туралы халықаралық сот шешімін Қазақстан аумағында орындауға заңды түрде рұқсат берді.
Бұл шешім украиналық мемлекеттік компанияға ресейлік газ гигантының Қазақстандағы ықтимал активтерін бұғаттауға немесе оларды өндіріп алу есебіне жатқызуға құқықтық жол ашады.
Даудың шығу тарихы мен транзиттің тоқтауы
Екі алпауыт компания арасындағы сот процесі 2019 жылы бекітілген Украина аумағы арқылы Ресей табиғи газын Еуропа елдеріне тасымалдау (транзит) туралы келісімшарт талаптарының бұзылуынан басталған.
Даудың ушығуы төмендегідей хронология бойынша өрбіді:
-
2022 жыл: Украинада соғыс басталғаннан кейін, маңызды транзиттік нүкте саналатын «Сохрановка» газ өлшеу станциясы арқылы отын тасымалдау тоқтатылды.
-
«Газпромның» ұстанымы: Ресейлік компания транзиттің ішінара тоқтағанын алға тартып, келісімшарт бойынша көрсетілетін қызмет ақысын толық көлемде төлеуден бас тартты.
-
«Нафтогаздың» жауабы: Украина тарапы келісімшарттағы «төле немесе тасымалда» (pay-or-play) қағидатының бұзылғанын айтып, халықаралық арбитраж сотына шағым түсірді.
Халықаралық соттардың шешімі
Аталған іс екі жылдан астам уақыт бойы еуропалық сот инстанцияларында қаралды.
Халықаралық инстанциялардың шешімдері:
2025 жылғы маусым: Швейцарияның арбитраждық соты істі қарап, «Газпром» компаниясын негізгі қарызды, оның үстеме пайыздарын және барлық сот шығындарын (жалпы көлемі $1,4 млрд-тан астам) толық өтеуге міндеттеді.
2026 жылғы қаңтар: «Газпром» басшылығы бұл шешімге наразылық білдіріп, апелляциялық шағым түсіргенімен, Швейцария соты ресейлік тараптың арызын қанағаттандырусыз қалдырып, бастапқы үкімді күшінде сақтады.
Швейцария сотының үкімі түпкілікті және шағымдануға жатпайтын болғандықтан, «Нафтогаз» компаниясы бұл шешімді дүниежүзінің өзге де юрисдикцияларында, соның ішінде халықаралық құқық нормаларымен жұмыс істейтін Астана қаржы орталығының соты арқылы Қазақстанда орындатуға өтініш білдіріп, оң шешім алды. Сарапшылардың пікірінше, бұл прецедент халықаралық арбитраж шешімдерінің Қазақстан аумағындағы заңдық күшінің жоғары екенін тағы да дәлелдейді.